Verslag DAIMH-Symposium oktober 2017

Verslag DAIMH-Symposium oktober 2017

Op vrijdag 6 oktober j.l. vond het twaalfde jaarsymposium van onze vereniging plaats in Groot Kievitsdal te Baarn. De titel was ‘Stress de ultieme vijand? Gevolgen en oplossingen voor het (zeer) jonge kind, ouders en hulpverleners’. Het onderwerp werd in drie presentaties (ochtend) en drie workshops (middag) vanuit verscheidene perspectieven belicht. Catherine Pannevis, voorzitter van DAIMH, opende de dag. Phineke Tielenius Kruythoff, lid van de symposiumcommissie, was dagvoorzitter.

Stress van hulpverleners
In de eerste presentatie stond Nupur Kohli stil bij stress die hulpverleners ervaren in de gezondheidszorg. Ze definieerde stress als de “situatie waarin de druk hoger wordt dan wat je kunt hanteren”. Naast fysieke druk is er in de GZ sprake van mentale druk, zoals het hebben van weinig tijd per patiënt en problemen binnen de organisatie. Maar denk ook aan emotionele belasting door complexiteit van de problematiek van cliënten of vanwege angst voor consequenties van fouten (of ze niet durven te maken). De helft van de werknemers in de gezondheidszorg denkt volgens Kohli wel eens aan een baan buiten de zorg.

Stress kan enerzijds leiden tot gevoelens van trots (drukdrukdruk), anderzijds tot gevoelens van schaamte. Dit maakt dat werknemers geneigd zijn om stress te camoufleren. Er ligt een taboe op het hebben van stress, waardoor werknemers de cirkel vaak niet kunnen doorbreken. Kohli wees erop dat werkstress van ouders gemakkelijk hun gezin binnenkomt en ook onze behandelkamers. Ze nodigde uit om ouders te bevragen op stress en de manier waarop ze hiermee omgaan. Ze vroeg de zaal om te checken of we eigen werkstress kunnen herkennen, want ongewild komt ook deze bij onze gezinnen binnen en in de behandelkamer.

Stress bij moeder en kind
In de tweede presentatie stond stress bij moeder en kind centraal. Claire Stramrood deelde bevindingen uit haar onderzoek naar PTSS rondom de bevalling en naar de preventie ervan. PTSS bij prille moeders heeft niet alleen gevolgen voor moeder en baby, ook voor de partnerrelatie en de mogelijkheden tot co-parenting. Jaarlijks komt bij meer dan 2000 vrouwen in Nederland PTSS voor rondom de bevalling. Stramrood raadt IMH-professionals aan om met zwangere vrouwen stil te staan bij de psychologische achtergrond van somatische klachten. Stel vragen als ‘Hoe heb je de (vorige) bevalling ervaren?’ En: ‘Hoe bang ben je voor komende bevalling?’ Neem ook de PTSD checklist af.
In een recent review beschrijven Cook et al (Journal of Affective Disorders, 2018, N=9942) de gevolgen voor de baby: een lager geboortegewicht en een kortere periode van borstvoeding. Tegen de verwachting van Stramrood in vonden zij onvoldoende bewijs voor relationele problemen. De vraag rijst of er in de studie naar de juiste variabelen is gekeken en of de meetmomenten mogelijk te vroeg waren? Uit de preventie-studie van Stramrood volgt dat het ervaren van steun en zorg, het ervaren van controle en deelname in beslissingen leidt tot een lagere prevalentie van PTSS rondom de geboorte. Stramrood pleit voor een betere communicatie tijdens de zwangerschap (mbt realistische verwachtingen, gericht op praktische en emotionele steun) en het bieden van nazorg (zoals het nabespreken van de bevalling).

Herstellen van stress
Martine van Puyvelde definieerde stress als “alles wat adaptatie vergt”. Een acute stressrespons, van ongeveer 30 minuten, redt het leven; een chronische stressrespons, maanden lang, kost ons het leven. In haar presentatie stond ze met name stil bij het herstel van stress, waarbij het parasympatisch zenuwstelsel actief is.
Bij baby’s kan geboortestress gezien worden als een ‘wake up call’ (Bystrova et al 2003). Deze mag niet te lang duren, want hun parasympatische mantel moet zich nog ontwikkelen. Hoe? Van Puyvelde beschrijft een aantal ‘verborgen regulatoren’, gebaseerd op fysiologische processen: Ten eerste. Als jonge baby’s (0-3 mnd) op de buik van hun moeders liggen past de baby haar/zijn hartritme en ademhaling aan de moeder aan; met name de duur van de uitademing is van belang bij het ontladen van stress. Met drie maanden verdwijnt deze fysiologische koppeling tussen moeder en kind. Ten tweede. De tast kent een subsysteem dat de aard van aanraking registreert (CT afferent; Mc Glone). Bij streling op de blote huid met een uitslag tussen 1 en 10 cm (3 cm is optimaal) ontstaat parasympatische activiteit en aanmaak van oxitocyne, ook als de streling al gestopt is. Van Puyvelde benadrukt dat stress geen vijand hoeft te zijn, zoals de titel van dit symposium suggereert. Ze raadt aan om de hele cyclus van stress & herstel in het oog te houden.

Het middaggedeelte bestond uit drie verschillende workshops.

Stress van ouders op de werkvloer
Joyce Knappe besprak de stress van ouders op de werkvloer. “Kan ik een band opbouwen met mijn baby als ik werk?” is een vraag die centraal staat bij de interventies van ProParents. Deze organisatie heeft ten doel de werkvloer meer ouder-vriendelijk te maken, met oog voor de ouder-kind-relatie. Oprichter Joyce Knappe nam de zaal allereerst mee in de theorievorming achter de interventies: Deze sluiten het best aan bij behoeften van ouders, bezien vanuit een gezondheidsmodel (itt een ziektemodel). De interventies zijn er op gericht te achterhalen wat er speelt in het hoofd en hart van jonge ouders op de werkvloer.
Op dit moment loopt er een pilot met een groepsprogramma voor 12 tot 20 paren dat start met 24 weken zwangerschap en stopt op het moment dat de moeder weer gaat werken. Na een intake volgt een cursusprogramma van vier dagdelen en een coachingsgesprek. Doel is onder meer het bevorderen en optimaliseren van de geestelijke gezondheid van ouder en kind. Maar ook het faciliteren van het gesprek tussen werknemer en werkgever en het scheiden van feit en fictie over goed ouderschap in relatie tot werk en de houding van de werkgever.
Bij de interventie van ProParents staat de ouderschapstheorie van Alice van der Pas centraal. De werkgever staat niet langer tegenover de ouders, maar wordt in de ‘solidaire leefomgeving’ gezet, als een belangrijke buffer in het ouderschap. Op dit moment wordt de interventie door verscheidene banken en accountantskantoren aangeboden. In het voorjaar stapte DAIMH in het project ‘Ouderschap op de werkvloer’ van Pro Parents. Marcel Schmeets heeft zich namens DAIMH aan het project verbonden.

Griefelen: van spanning naar ontspanning
Eveline Beerkens en Dinco Verhelst introduceerden het Griefelen, een veelbelovende interventie voor het omgaan met spanning, stress en driftbuien bij jonge kinderen (2 1⁄2 tot 7 jaar). Met enthousiasme vertelden ze over de door hen ontwikkelde methodiek, een manier om jonge kinderen van 2 1⁄2 tot 7 jaar te helpen om van spanning naar ontspanning over te gaan, van ontregeling naar zelfregulatie. De methodiek is gebaseerd op de theorieën van Peter Levin (somatic expierencing), Bruce Perry (trauma), Thich Nhat Hanh (mindfulness), Sherborne en Greenspan (Floorplay). Verder worden er principes uit de beeldcommunicatie gebruikt.
In tien wekelijkse groepsbijeenkomsten ontvouwt zich een verhaal over vier dieren die spanning ervaren en daar elk op een eigen manier op reageren. Er wordt met de kinderen stilgestaan bij fysieke gewaarwordingen van spanning, diverse stressreacties en diverse manieren van regulatie. Er is aandacht voor het verwoorden van spanning, stevig (op de grond) staan, ritme en een rustige ademhaling.
De groep bestaat doorgaans uit kinderen en hun ouders of begeleiders die het kind co- regulatie bieden. Maar de training kan ook aan ouder-kind-paren aangeboden worden. Aan het eind van de bijeenkomst wordt er gegriefeld: in stilte op de grond liggen onder een deken, met knuffel of veertje. Verhelst vertelde dat drukke peuters bij de laatste sessie 8 minuten stil kunnen liggen. Onlangs deed de UvA een kleinschalig effectonderzoek (N=36). Hieruit volgde een verbetering van de regulatie en gedragssymptomen.

Mindful ouderschap
Eva Potharst presenteerde een interventie voor ouders en hun baby gericht op mindful ouderschap. Zij ontwikkelde –samen met collega’s- een training op basis van de wereldwijd bekende en evidence based achtweekse Mindfulness Based Stress Reduction training van Jon Kabat-Zinn (USA). Het krijgen van een baby is over het algemeen een positieve ervaring maar kan ook stress oproepen en ongewenste emoties. Een hoog stressniveau heeft een ongunstige invloed op de moeder- kind relatie. De training wordt aangeboden aan moeders met psychische klachten, baby’s met (medische) klachten en bij moeder-baby- relatieproblemen. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat mindfulness lichamelijke en psychische klachten vermindert zoals angst en depressie.
De training ‘Mindful met je baby’ bestaat uit acht groepsbijeenkomsten van twee uur en een terugkombijeenkomst. De groep wordt geleid door een IMH-specialist en een mindfulnesstrainer. Ouders leren hun stressgevoelens te reguleren en ze leren naar de baby te kijken en haar signalen te herkennen. Er wordt geoefend in het omgaan met stress, meditatie, contact maken met de baby en er is ruimte om ervaringen uitwisselen. Tijdens de workshop werd een korte film getoond van een groepsbijeenkomst en Potharst ging aan de slag met mensen in de zaal om hen de verschillende oefeningen te laten ervaren. Dit werd enthousiast ontvangen.

Het symposium werd afgesloten met een borrel.

Complimenten aan de symposiumcommissie voor de organisatie van deze inspirerende dag.

Bent u lid van de DAIMH dan zijn enkele van de presentaties bij Mijn DAIMH in te zien, klik hier